
Desde una pequeña isla en el Mediterráneo, donde el catalán resiste como lengua viva entre olas italianas, Claudia Crabuzza ha encontrado una nueva forma de cantar. Y no solo de cantar, sino de decir con la voz lo que a veces las palabras no alcanzan.
En esta entrevista para Blizz, conversamos con la cantautora originaria de Cerdeña —líder del grupo Chichimeca y ganadora de la Targa Tenco por su trabajo en lenguas minoritarias— sobre su evolución como artista, su relación con la música íntima y política, y la profundidad emocional de cantar solo con una guitarra y la mirada del público frente a frente.
Ricardo Delgado (Blizz): Oye Claudia, pues primero que nada, es un gusto platicar contigo. ¿Cómo te encuentras el día de hoy, Claudia?
Claudia Crabuzza: Muy bien, gracias. Es un placer para mí también. Yo estoy en Cerdeña, en la isla que está en medio del Mediterráneo; aquí vivo.
Ricardo Delgado: Estás un poco retirada, pero qué gusto. Oye, Claudia, si no tienes problema, sé que esta entrevista será breve, pero me gustaría comenzar platicando un poco sobre tu trayectoria y evolución como artista. Creo que la pregunta más obvia para empezar sería: ¿cómo podrías presentarte, en tus propias palabras, para la gente que aún no conoce tu trabajo o que no ha escuchado nada de tu obra? ¿Quién es Claudia para esa audiencia que apenas te va a descubrir a través de esta entrevista?
Claudia Crabuzza: Mira, yo soy cantautora y siempre he cantado con una banda que se llama Chichimeca, un homenaje a mi amor por México. Sin embargo, desde hace unos años también he iniciado una carrera como solista y he lanzado discos en la lengua de mi ciudad, que es el alguerés. En esta región hablamos una antigua variante del catalán, reconocida como tal por Cataluña, España. Es el único lugar en Italia donde se habla catalán, y por ello he comenzado a escribir y cantar en esta lengua.
Con mi primer disco solista gané la Targa Tenco, que es el premio más prestigioso para la canción de autor en Italia, con canciones en lengua de minoría, que es la lengua en la que canto. Siempre me he dedicado a temas sociales y solidarios, aunque no de manera explícita en las canciones. Me interesa que la música tenga un sentido social o político; siempre veo lo político en los temas que canto y que me gusta compartir con la gente.
Ricardo Delgado: Eso está increíble, Claudia. Muchas gracias. La música siempre se mueve, no solo desde la perspectiva auditiva y de frecuencia, sino también cuando está cargada de un mensaje más profundo. Cuando aborda otras temáticas, se vuelve aún más poderosa, y definitivamente es algo que tú haces muy bien.
Ya mencionaste un poco sobre esto, pero sé que has estado en la música por aproximadamente 25 años. ¿Cómo sientes que has evolucionado como artista desde tus inicios hasta hoy?
Claudia Crabuzza: Mira, yo empecé a cantar cuando era niña y prácticamente nunca he dejado de hacerlo. De repente, sin darme cuenta, se convirtió en mi trabajo. Creo que la evolución principal ha sido encontrar una manera diferente de cantar, es decir, cantar sola, con mi guitarra y solo con mi voz. Ha sido un cambio muy radical, porque siempre he cantado con músicos, algo que me ha gustado mucho y que sigo disfrutando, pero esta nueva forma de interpretar ha sido una revelación para mí.
Cuando empecé a tocar la guitarra, algo que antes no hacía, me di cuenta de que podía llegar más profundo, sobre todo en vivo. Al encontrarme con el público y ver sus reacciones, logré una conexión más directa. Creo que esta manera de cantar me ha permitido alcanzar mi forma más auténtica, más fuerte y más clara de lo que quiero expresar. Descubrí que, al escuchar una canción, las personas pueden conectar con sus emociones, pueden revelarlas y sentir cosas que en la vida cotidiana muchas veces pasan desapercibidas. Con el ritmo acelerado del día a día, a veces no nos damos cuenta de que lo más importante son las emociones y lo que vivimos internamente. Me di cuenta de que esta forma de interpretar me permite transmitir eso de la manera que más me gusta.
Ricardo Delgado: Eso está increíble, Claudia. Y ahora que mencionas el tema de las emociones, sé que tu primer disco como solista fue en catalán, si no me equivoco. Desde ese entonces hasta el día de hoy, ¿crees que tu identidad y tu origen influyeron en ese momento de una manera específica? ¿O sientes que con el tiempo tu música ha integrado más influencias de las distintas culturas con las que has estado en contacto?
Claudia Crabuzza: Mira, esto también fue una revelación que llegó en un momento determinado. Siempre escribí en italiano, pero cuando intenté escribir en esta lengua me di cuenta de que tenía una fuerza diferente, una profundidad distinta. Aunque el italiano es mi primera lengua, ya que en casa siempre hablé italiano, descubrí que esta otra lengua, una de nuestras lenguas madres en Cerdeña, tenía un efecto especial en la música. Lo que transmitía llegaba de una manera más profunda.
Creo que esto ha enriquecido mucho mi camino como artista. De hecho, los premios más importantes que he ganado han sido por usar esta lengua, lo que demuestra la gran influencia que ha tenido en mi recorrido.
Ricardo Delgado: Sé que eres una artista que se desenvuelve en conciertos más íntimos. ¿Te atrae algo en particular de este tipo de presentaciones o simplemente es algo que se ha dado de forma natural con el proceso?
Claudia Crabuzza: Mira, un poco es natural por el hecho de que nosotros que hacemos este trabajo que está completamente afuera de los circuitos del mercado comercial, es un poco obligatorio, porque las ocasiones que tenemos no son tan grandes o tan, cómo decir, importantes a veces, a veces sí, pero no siempre. Entonces un poco es la necesidad que te lleva a encontrar lugares pequeños.
Pero como te decía, yo me he dado cuenta, sobre todo empezando a cantar yo sola, que son las ocasiones que más busco y que más me gustan, porque me dan la oportunidad de tener enfrente a gente que me está mirando verdaderamente, que no tiene otras, cómo decir, distracciones también.
Porque cuando tú te encuentras en un espacio con 10.000 personas, cosa que he pasado también, que he vivido con bandas con que he cantado, con mi banda y con otras bandas con que he cantado, hay muchas razones por qué la gente se encuentra allí, que son por ejemplo de bailar, hacer fiesta o tomar una cerveza.
Es todo muy distraído, mientras cuando tú te encuentras con 30 o 40 personas que están enfrente de ti casi, sobre todo sin escenario, porque lo que más me gusta es estar sin escenario, justo enfrente de los ojos de los que me están viendo, allí pasa algo diferente, muy diferente, que puede ser muy intenso, pero para mí y para los que escuchan, muchas veces me encuentro con gente que llora o que sí, nos intercambiamos de una forma muy profunda los sentimientos y las experiencias, porque además lo bello de la canción es que yo escribo una canción porque quiero decir algo, pero luego cada uno que escucha está viviendo su propia historia, su propio recuerdo, su propia experiencia, entonces es completamente un intercambio de emociones y de experiencias muy íntimas, aunque no estamos hablando, pero nos estamos diciendo mucho entre todos. Entonces yo creo que allí verdaderamente encuentro mi manera y de hecho me he dado cuenta, casi sin saberlo, sin quererlo, que estaba haciendo lo que había aprendido de otra mujer que era Violeta Parra, por ejemplo, que ya su forma de cantar siempre ha sido esta guitarra, también una guitarra que no tiene que ser perfecta, de guitarrista, sí, titulado, ¿cómo soy yo? Que simplemente con cuatro acordes y un poquito de acompañamiento, pero que es necesario porque tú puedas dejar que lo único importante sea verdaderamente las palabras y a veces ni las palabras, o sea, solo la voz, este es un mensaje que yo he aprendido de ella, una forma que he aprendido casi sin darme cuenta de ella, ha sido un modelo muy importante para mí.
Ricardo Delgado: Claudia, de pronto lo que mencionas, quizá viéndolo desde otra perspectiva para algunos artistas, puede ser un desafío como llegar a esa simplicidad, digamos, de formato, pero a la vez es, o sea, tal cual le das al clavo, ¿no? que es como esa parte de, no hay distractores, no hay adornos, no hay nada, o sea, realmente lo que se muestra.
Claudia Crabuzza: Allí tienes que decir algo, porque si no tienes nada que decir es difícil, ¿eh? Lo importante es, es como una bella canción que funciona porque solo si es bella, funciona de cualquier forma, solo si es bella, si no, no funciona, tiene que llenar de muchas cosas para que no se vea que no es bella. Entonces, es un verdadero desafío, pero yo creo que a mi edad y con mi experiencia de tantos años de cantar, yo creo que puedo hacer, ya puedo hacer esto, puedo quitarle todo, todo, todo y dejar que hable simplemente la voz.
Ricardo Delgado: Y justo hablando un poquito de las canciones, Claudia, me gustaría preguntarte sobre tu último sencillo, Ernesto, que tengo entendido, pues no tiene mucho, ¿no? Se liberó prácticamente hace un mes y sé que habla, digo, corrígeme si la percepción es la correcta, pero de un niño, pues, que vive con poesía y en palabras, en otras palabras, pues, se describe hasta con fuego en los ojos, ¿no?. Entonces, me gustaría saber qué inspiró esta canción y de dónde surge.
Claudia Crabuzza: Sí, mira, esta canción, como las demás del disco, las escribí junto con Fabio Zana, que ha hecho las músicas y yo he hecho las palabras, y es una canción que habla de, como has dicho bien, de Ernesto, de uno de mis hijos que siempre ha tenido esta forma muy poética de estar en el mundo y todavía la tiene. Y así describe un poco su manera tan especial, pero también esta belleza, esta fuerza, este fuego que yo veía en sus ojos cuando me abrazaba.
La canción dice, me abrazas como si hubieras vuelto de la guerra.
Esta intensidad que es muy difícil de ver, sino en los ojos de un niño, solo en los ojos de un niño tú puedes verla, tanta intensidad y tanto amor.
Ricardo Delgado (Blizz): Es increíble, está increíble. Y es justo, creo que llevamos la misma línea de hace un momento, que es ser honestos a través de la canción y creo que lo plasmas súper bien en esta pieza. Y hablando un poquito de tus canciones, ya mencionaste un poco sobre que te gusta hablar de problemáticas y cosas por el estilo, pero viéndolo en retrospectiva, Claudia, más allá de problemáticas generales, ¿crees que hay algún tema recurrente que sientas que define tu obra?
Claudia Crabuzza: Seguramente sí, porque esto también casi sin darme cuenta, pero ha sido un recorrido de mis últimos años sobre todo, pero siempre un poco ha sido así, que es la atención a las mujeres, al trabajo de las mujeres, a la historia de las mujeres, a todo lo que las mujeres han hecho y han dejado. Y sobre todo han abierto para nosotras, porque como te decía Violeta Parra, la primera es la madre de todas, y de todos también, porque nos han enseñado a todo el mundo a escribir canciones.
Y yo estoy haciendo este recorrido de hablar sobre todo de este tema, no porque, simplemente porque es importante, yo creo todavía, aunque a veces pensamos que no es necesario ya que ya tenemos toda una igualdad.
Esta igualdad no existe y falta muchísimo, lo vemos en los datos y lo vemos también en el día a día.
Y entonces la única forma para salir de esa diferencia es ver al trabajo de las mujeres, que siempre fallamos en esto, no nos gusta verlo todavía.
Entonces pasa un poco desapercibido, mientras hay genios totales, como no solo Violeta, pero muchísimas más mujeres escritoras, artistas, que es importante ver para construir una historia de la cultura de las mujeres, para que llegue a ser igualmente importante y prestigiosa de los hombres.
Ricardo Delgado (Blizz): Increíble, la verdad. Respeto y al menos personalmente valoro muchísimo cualquier persona que tenga esfuerzos enfocados en apoyar a la mujer. Porque definitivamente, digo, en cualquier ámbito, estamos hablando quizá aquí desde la perspectiva musical, pero sí, es una lucha que ha estado y seguramente estará.
Sé que, bueno, más bien me gustaría saber, ¿qué te motiva a seguir haciendo música después de tantos años? ¿Sientes que tu motor ha cambiado con el tiempo de alguna manera?
Claudia Crabuzza: No, no. Yo creo que quizás lo único que sé hacer bien es esto, lo que quiero hacer, aunque tenga muchos otros intereses y cosas que también me gustan. Pero creo que, desde ese momento, la música sigue siendo la forma más justa para mí.
Como te decía, he encontrado mi mejor forma de expresarme, que es a través de cosas más íntimas, donde puedo hacer lo que realmente quiero.
La voz, yo creo que con el paso del tiempo, siempre va más en el fondo, más en profundidad, porque lleva toda la vida consigo.
Cuando pienso en un modelo de vocalidad, pienso en Chavela Vargas, porque en su voz se puede escuchar toda su vida: sus caídas, sus logros, sus emociones.
Eso es lo que me gusta, que la voz exprese todo lo que uno lleva. Y lo que hago es simplemente utilizar mi voz de la manera más natural posible, y con el paso del tiempo, esta se carga de algo más intenso.
Creo que, probablemente, seguiré encontrando en la música la forma más interesante de comunicarse.
Ricardo Delgado (Blizz): Se nota que lo tienes muy claro y eso se transmite en tu obra.
Y, hablando un poco de tus planes a futuro, ¿qué viene para ti? ¿Cuáles son tus objetivos para este 2025 y probablemente 2026?
Claudia Crabuzza: Sí, mira, sigo trabajando en mis proyectos. Acabo de publicar un libro que, como siempre, habla de dos mujeres de aquí de Cerdeña.
Pero lo que te puede interesar es que estamos trabajando para una nueva gira en México, que podría ser a finales de este año o principios del próximo.
Así que pronto tendré noticias para comunicarles.
Ricardo Delgado (Blizz): Tengo un par de preguntas adicionales para ti. Ya hemos hablado de tu reciente sencillo, tus planes y tu obra en general, pero me gustaría saber, desde tu punto de vista, ¿qué te gustaría que la gente en México y en cualquier parte del mundo descubra de ti y de tu música con estos lanzamientos?
Claudia Crabuzza: Yo hago mis canciones porque es lo que quiero hacer, las hago porque las necesito hacer. Lo que me interesa es que quien escuche mi música encuentre la autenticidad en el trabajo que hago.
Mi música no tiene otro fin que el de comunicar mi historia, mis emociones, y que quien la escuche pueda conectar con su propia historia, su propia pasión o emoción.
Eso es lo que me interesa: que cada canción deje una huella en quien la escuche, algo que les haga recordar lo que les hace reír, llorar, lo que les hace bien o mal.
Ricardo Delgado: Y la última pregunta que tengo, quizás ya desde una perspectiva más personal, me gustaría saber, con la transformación de la industria, ¿qué desafíos y oportunidades crees tú que enfrentan hoy en día los músicos que hacen un arte más íntimo y personal como tú?
Claudia Crabuzza: Es muy difícil porque, por lo menos aquí en Italia, el espacio para nosotros que no estamos en el mundo comercial se está haciendo siempre un poco más pequeño. Entonces yo creo que quien quiere vivir haciendo esto se está haciendo casi un héroe, pero no tenemos de otra, o sea, tenemos que hacerlo, yo tengo que hacerlo porque quiero hacer esto, quiero seguir.
Es difícil, pero siempre se encuentra la forma, yo creo.
La diferencia entre lo que uno sueña y lo que luego puede hacer, creo que está toda en la cantidad de dinero que pueda ganar, ¿no? Pero a veces esto no es lo más importante.
Al final, yo creo que nosotros que trabajamos en este nivel, que somos también muchísimos, tenemos la oportunidad de tener libertad, que no es lo que tienen los que están arriba.
Tenemos libertad artística, libertad de nuestro tiempo, de organizar nuestra vida y nuestra carrera como nosotros queremos. La diferencia está en la cantidad de dinero, pero las cosas verdaderamente importantes yo creo que las tenemos más nosotros que los que están arriba.
Entonces yo creo que uno tiene que quitarse de encima un poco el ego, ¿no? La voluntad del ego de aparecer y de llegar a la parte alta, para ver que tenemos muchas oportunidades también, aunque sean pequeñas, pero muchas y bellísimas, y quizás mejores también.
Porque cada persona que encontramos es una persona importante, entonces está bien así.
Por eso a mí me está gustando muchísimo esta parte de mi carrera donde, como te decía, puedo hacer justamente este trabajo.
Y todo lo de la industria, todo lo de la inteligencia artificial, a mí me interesa muy poco.
Yo creo que siempre hay alguien que necesita escuchar canciones, canciones verdaderas, que quizás no es el público mainstream, pero es un público, es la gente normal, que en cualquier momento, en cualquier tarde, en cualquier lugar puede encontrar canciones. Y nosotros somos los que le damos esas canciones.
Por eso yo creo que es un trabajo pequeño, pero es un trabajo importante.
Ricardo Delgado (Blizz): Increíble, Claudia. Te agradezco mucho. Me gustó mucho esta conversación. Realmente ha sido un gusto charlar contigo.
Gracias.
Claudia Crabuzza: Gracias. A mí también.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum.